Jestem z zamiłowania obserwatorem przyrody, robię masę armatorskich zdjęć, otaczającego mnie krajobrazu, często bywa że właśnie z telefonu, który mam pod ręką. Nie zawsze jest możliwość aby wrócić do domu po aparat. Mieszkam od kilku lat w urokliwej okolicy podmokłych łąk, w otoczeniu pół i lasów w Czarnymlesie gmina Przygodzice, w Dolinie Baryczy. Dudek właśnie wybiera na swoje siedziby przede wszystkim tereny ze starodrzewem – tu na terenie cmentarza ewangelickiego gniazduje w dziuplach wiekowych drzew. A terenem gdzie zdobywa pożywienie jest okolica podmokłych łąk i właśnie mój ogród. Dudek zwyczajny występuje niemal w całej Europie, jest to ptak wędrowny. Do Polski przylatuje w kwietniu i zostaje na terenie naszego kraju do września, lub nawet października. Pojawienie się dudka na podwórku to zwiastun wiosny, co idealnie pasuje do mojej nazwy ulicy Wiosenna…W tradycji ludowej uważano, że dudek przynosi szczęście i dobrobyt lub zwiastuje nieoczekiwane wydarzenia lub gości. To rzeczywiście sprawdza się w przypadku dudka Andrzejka i jego rodziny.
Zastanawiam się czy rzeczywiście Andrzej celebryta robi to celowo, ale gdy są goście w salonie specjalnie się przechadza, czasem bywa że zatrzymuje się popatrzeć na nich i wydaje swoje charakterystyczne dźwięki up-up-up.
Nic dziwnego, że nazwa dudek po łacinie to właśnie upupa epos powstała od wydawanego przez ptaka dźwięku. Samce nawołują w ten sposób samiczki, by go z siebie wydać wyginają głowę i dziwnie nadymają szyję. Na kotkę zdarza się syknąć, gdy podchodzi do niego na odległość dwóch metrów, wtedy oczywiście ona zniesmaczona drapie pień drzewa aby pokazać, że to też jej ogród… Na tarasie częstą atrakcją jest właśnie obserwacja też tegorocznych potomków Andrzejka, bardzo blisko podlatują szczególnie jak goście piją kawę, bywa że młode wręcz siądą na głowę, o czym się przekonał mój znajomy który bardzo chciał zobaczyć dudki na żywo.
Od czasu ukończenia budowy domu w 2020 roku mam to szczęście, że od sześciu lat regularnie obserwuję dudki przez okno salonu. Czasem bywa, że są to cztery osobniki, czasem dwa, często jeden sławny dudek zwany Andrzejem. Ma on własny niepowtarzalny charakter, nic nie robi sobie z obecności ludzi i kota. Co rano obchodzi teren ogrodu w poszukiwaniu turkucia podjadka, czym oczywiście ratuje warzywnik a w okolicy domu zatrzymuje się przed oknem gdzie wyjada mrówki. Często zdarza się jeść śniadanie na leżąco grzejąc się i kąpiąc w piasku. Zauważyłam, że trasa jego przemarszu z reguły się powtarza, chyba że akurat siedzę na tarasie, wtedy podlatuje zobaczyć co się zmieniło i wraca później. O ile nagłe otwarcie drzwi czy okna go płoszy, to salonowe okno uwielbia na tyle, że można spokojnie go obserwować, nawet pukanie w szybę mu nie przeszkadza a nawet pomaga aby na sygnał dźwiękowy nastroszyć czubek.Imponujący wachlarz piór na głowie ptaka dał początek znanemu przysłowiu „każdy dudek ma swój czubek”, co w tradycji ludowej oznaczało, że każdy człowiek ma jakąś cechę wyróżniającą, specyficzną wadę, czy powód do dumy. Pewnego razu nawet specjalnie mój ptasi model zapozował rozkładając na przemian skrzydła niczym wachlarze. Osobiście najbardziej lubię widoki karmienia młodych podlotków, niesamowite jest jak chodzą krok w krok za rodzicami. Uchwycić je można na wejściu do ogrodu, w wysokiej roślinności to trudna sprawa. Zastanawiam się czasem czy to ciągle jest ten sam Andrzejek, bo rzeczywiście ciężko jest rozróżnić samca od samicy, jedynie po bardziej intensywnym ubarwieniu, oraz po jego stałych trasach wnioskuję że to ten sam osobnik. Rekordowa liczba dudków w ogrodzie zdarza się po skoszeniu trawy i pracach porządkowych w warzywniku.Wtedy bez problemu turkucie są wręcz idealnie widoczne. Od XVI wieku słowo „dudki” zaczęło oznaczać potocznie pieniądze. Wiązało się to z dawną polską monetą trzygroszową, na której znajdował się wizerunek orła w koronie przypominającym sylwetkę dudka z rozłożonym czubkiem.Dudek rozkłada swój wspaniały wachlarz w momencie lądowania, zaciekawienia czy podniecenia. Co jednak najbardziej zaskakujące dudek stosuje do obrony broń biologiczną… W przypadku zagrożenia potrafi ostrzelać intruzów, cuchnącą wonią wraz z kałem. Celne trafienie w oko taką wydzieliną, przypominającą z zapachu padlinę, z pewnością zniechęci się drapieżnika do tej ofiary na zawsze. Wydzielina produkowana jest najintensywniej u ptaków młodych w pierwszych dwóch tygodniach życia. Wydziela ją również samica. Gdy młode dorosną gruczoł kuprowy stopniowo zanika. Jednakże to wystarczy, by otwór wejściowy do dziupli był osikany na lewo i prawo, stanowiąc niewidzialną, aczkolwiek doskonale wyczuwalną barierę dla drapieżników.Dudki zaniepookojone też syczą i atakują dziobem, imitując agresywnego węża.Gdy natomiast dojdzie do ataku z powietrza, na otwartej przestrzeni, dorosłe dudki przywierają do ziemi, szeroko rozkładają skrzydła i ogon i kręcą głową na wszystkie strony z nastroszonym pióropuszem. Co za wojownicze ptaki,jak niesamowite są ich metody obrony! Dudki w warunkach naturalnych żyją przeciętnie około dziesięciu lat, mam nadzieję, że Andrzejek zostanie że mną jeszcze nie jeden sezon. Stał się on też inspiracją dla wielu moich prac, powstały szkice i obrazy,a nawet kostium dudka. W Polsce dudek zwyczajny objęty jest ścisłą ochroną gatunkową, podobnie jest w wielu innych krajach.Warto pamiętać, że ten gość jest pięknym ale i niezwykle istotnym elementem ekosystemu, wyznacznikiem czystego środowiska i sprzymierzeńcem ogrodników.
